12рд╡ीं рдХे рдмाрдж рдХрд░िрдпрд░ рдмрдиाрдиे рдХा рд╕ुрдирд╣рд░ा рдоौрдХा: рдпे рдк्рд░ोрдлेрд╢рдирд▓ рдХोрд░्рд╕ рджिрд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдмेрд╣рддрд░ рднрд╡िрд╖्рдп
рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдбिрдЧ्рд░ी рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ोрдлेрд╢рдирд▓ рдХोрд░्рд╕ рднी рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдХрд░िрдпрд░ рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрджि рдЖрдкрдиे 12рд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдХुрдЫ рдРрд╕े рдХोрд░्рд╕ рд╣ैं рдЬो рдЖрдкрдХो рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рд╕्рдХिрд▓्рд╕ рдФрд░ рд╢ाрдирджाрд░ рдХрд░िрдпрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं।
1. рдмी.рдП. рдпोрдЧ (B.A. Yoga)
рдпрджि рдЖрдкрдХी рд░ुрдЪि рдлिрдЯрдиेрд╕, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдпोрдЧ рдоें рд╣ै, рддो рдмी.рдП. рдпोрдЧ рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХोрд░्рд╕ рдоें рдпोрдЧाрд╕рди, рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо, рдоेрдбिрдЯेрд╢рди, рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рд░рдЪрдиा (Anatomy) рдФрд░ рд╡ेрд▓рдиेрд╕ рд╕े рдЬुрдб़े рд╡िрд╖рдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХрд░िрдпрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░
- рдпोрдЧ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдХ
- рдлिрдЯрдиेрд╕ рдЯ्рд░ेрдирд░
- рд╡ेрд▓рдиेрд╕ рдХोрдЪ
- рдпोрдЧ рдеेрд░ेрдкिрд╕्рдЯ
- рд╕्рдХूрд▓ рдПрд╡ं рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдпोрдЧ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
- рдЕрдкрдиा рдпोрдЧ рд╕्рдЯूрдбिрдпो рдпा рдлिрдЯрдиेрд╕ рд╕ेंрдЯрд░ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░
2. рдмी.рдП. рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी (B.A. Shastri)
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдФрд░ рджрд░्рд╢рди рдоें рд░ुрдЪि рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдмी.рдП. рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдПрдХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХोрд░्рд╕ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рднाрд░рддीрдп рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХрд░िрдпрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░
- рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ
- рд╢ोрдз рдХाрд░्рдп
- рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा
- рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рддैрдпाрд░ी
- рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрд╡ं рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░
3. рдмी.рдПрд▓.рдПрдб. (Bachelor of Elementary Education)
рдпрджि рдЖрдкрдХा рд╕рдкрдиा рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХा рд╣ै, рддो 12рд╡ीं рдХे рдмाрдж рдмी.рдПрд▓.рдПрдб. рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдк्рд░ोрдлेрд╢рдирд▓ рдХोрд░्рд╕ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрдв़ाрдиे рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХों рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХोрд░्рд╕ рдоें рдХ्рдпा рд╕ीрдЦेंрдЧे?
- рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди
- рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХौрд╢рд▓
- рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди
- рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдкрдж्рдзрддिрдпां
- рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрдХрд▓ рдЯीрдЪिंрдЧ
рдХрд░िрдпрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк
- рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ
- рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдЯ्рд░ेрдирд░
- рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░िрд╕рд░्рдЪ
- рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрд╡ं рдиिрдЬी рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░
4. рдЗंрдЯीрдЧ्рд░ेрдЯेрдб рдмी.рдПрдб.-рдПрдо.рдПрдб. (B.Ed.-M.Ed. Integrated)
рдЬो рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓ंрдмी рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░िрдпрд░ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЗंрдЯीрдЧ्рд░ेрдЯेрдб рдмी.рдПрдб.-рдПрдо.рдПрдб. рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХोрд░्рд╕ рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдг рддрдХрдиीрдХ, рд░िрд╕рд░्рдЪ, рд▓ीрдбрд░рд╢िрдк рдФрд░ рдПрдЬुрдХेрд╢рдирд▓ рдоैрдиेрдЬрдоेंрдЯ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХрд░िрдпрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░
- рд╕्рдХूрд▓ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
- рдХॉрд▓ेрдЬ рд▓ेрдХ्рдЪрд░рд░ (рдЖрдЧे рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)
- рд╢िрдХ्рд╖ा рд╢ोрдзрдХрд░्рддा
- рдЯीрдЪрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдХाрд░्рдп
- рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдк्рд░рдмंрдзрди
рд╕рд╣ी рдХोрд░्рд╕ рдХैрд╕े рдЪुрдиें?
рдХोрд░्рд╕ рдХा рдЪрдпрди рдХेрд╡рд▓ рдЯ्рд░ेंрдб рджेрдЦрдХрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиी рд░ुрдЪि, рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдХрд░ें। рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдоें рдЖрдкрдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ुрдЪि рд╣ै, рддो рдЙрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░ोрдлेрд╢рдирд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ेрдХрд░ рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдлрд▓рддा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдпे рддाрдЬा рд╕рдоाрдЪाрд░ рднी рдкрдв़ें, рдкूрд░ी рдЦрдмрд░ рдкрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рд▓ाрдЗрди рдкрд░ рдЯрдЪ рдХрд░ें :-
рд╕рдЯ्рдЯा рдЦाрдИрд╡ाрд▓ी рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХा рдЫाрдкा, рдпुрд╡рдХ рдЧिрд░рдл्рддाрд░,
рдиाрд░рдиौंрдж рдоें рдХрд░ीрдм рдПрдХ рджрд░्рдЬрди рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╕्рдХूрд▓ों рдХो рдиोрдЯिрд╕ рдЬाрд░ी, рдЬाрдиे рдкूрд░ा рдоाрдорд▓ा,

